ΒΑΟ, ΓΑΟ, ΔΑΟ. ΕΝΑ ΛΕΤΡΙΣΤΙΚΟ ΠΟΙΗΜΑ ΤΟΥ Ν. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗ ΠΡΙΝ ΤΟΝ ΛΕΤΡΙΣΜΟ

Σχολιάστε...
Ο Ναπολέων Λαπαθιώτης σίγουρα είναι μία ιδιαίτερη περίπτωση ποιητή: το όνομά του παραπέμπει στην κυπριακή Λάπηθο, μία κατεχόμενη σήμερα πόλη στις βόρειες ακτές της Κύπρου, από όπου όντως καταγόταν ο υψηλόβαθμος αξιωματικός και μετέπειτα υπουργός στρατιωτικών πατέρας του. Η μητέρα του καταγόταν και αυτή από ονομαστή οικογένεια, αφού ήταν ανηψιά του Χ. Τρικούπη. 

Αστικές καταβολές και επιλογές ζωής

Μεγάλωμένος σε μεγαλοαστικό περιβάλλον, ο Λαπαθιώτης καλλιεργεί από μικρός τον γραπτό του λόγο. Δεν αργεί μάλιστα η ώρα που τα ποιήματα και τα πεζά του φιγουράρουν στα εμβληματικότερα λογοτεχνικά περιοδικά της εποχής. 
Ωστόσο, ο Λαπαθιώτης κάθε άλλο παρά συμβατικός ήταν στον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπιζε την ζωή: ουδέποτε έκρυψε τα ανθρώπινα πάθη του, και ζούσε πέρα από κάθε έννοια μέτρου, ως γνήσιος εστέτ. Η δεδηλωμένη επιλογή του στον ομοφυλοφυλικό έρωτα, η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών αλλά και η πολιτική του ριζοσπαστικοποίηση στις τάξεις της αριστεράς είναι ορισμένες από τις δραστηριότητες που προκαλούσαν τα ασφυκτικά νεοελληνικά ήθη του μεσοπολέμου. 
 Αν και έγραψε πολλά κείμενα, δεν υπήρξε ιδιαίτερα πρόθυμος ή επιμελής για την έκδοσή τους. Άλλωστε, το πρώτο του βιβλίο εκδόθηκε με φροντίδα του πατέρα του, ενώ δεν δημοσίευσε παρά μία ποιητική συλλογή. Τα ποιήματά του μάλιστα, συγκεντρώθηκαν μετά τον θάνατό του και εκδόθηκαν από τον Άρη Δικταίο. 

Επιρροές

Ο αισθητισμός και ο νεορομαντισμός είναι οι τάσεις που καθορίζουν την γραφή του Λαπαθιώτη, ο οποίος όμως είναι από τους λίγους στην Αθήνα εκείνης της εποχής που έχει πληροφορηθεί και διαβάσει τις πρωτοποριακές καλλιτεχνικές απόπειρες στη δυτική Ευρώπη. Ο Oscar Wilde είναι μία πρόδηλη επιρροή, με ορισμένους να έχουν διατυπώσει την άποψη ότι λειτούργησε ως πρότυπο για τον Έλληνα ποιητή.

ΒΑΟ, ΓΑΟ, ΔΑΟ

Το 1938 εμφανίζεται, πρώτα στο περιοδικό "Θεσσαλικά Γράμματα" και έπειτα στο "Νέα Εστία", ένα παράδοξο ποίημα. 
To ΒΑΟ, ΓΑΟ, ΔΑΟ είναι ένα ποιήμα που σκοπίμως δεν παράγει κανένα νόημα από τον τίτλο μέχρι το τέλος:

Ζινώντας αποβίδονο σαβίνι
κι απονιβώντας ερομιδαλιό,
κουμάνισα το βίρο τού λαβίνι
με σάβαλο γιδένι τού θαλιό.

Κι ανέδοντας έν' άκονο λαβίνι
που ραδαγοπαλούσε τον αλιό
σινέρωσα τον άβο τού ραβίνι,
σ' έν' άφαρο δαμένικο ραλιό.

Σούβεροδα στ' αλίκοπα σουνέκια·
μεσ' στ' άλινα που δεν εσιβονεί
βαρίλωσα σ' ακίμορα κουνέκια.

Και λαδαμποσαλώντας την ονή,
καράμπωσα το βούλινο διράνι,
σαν άλιφο τουνέσι που κιράνει...


Το θεωρητικό υπόβαθρο

Εάν το ποίημα ήταν δημοσιευμένο χωρίς άλλες σημειώσεις και προεκτάσεις, θα παρέμενε ενδιαφέρον αλλά δεν θα ήταν τίποτε περισσότερο από ένα τολμηρό παιχνίδι με τις λέξεις. Άλλωστε, υπήρξαν στην παγκόσμια λογοτεχνία παραδείγματα όπως ο Lewis Carroll, o  Edward Lear, o Christian Morgenstern και άλλοι, που είχαν πειραματιστεί με διάφορες λέξεις και φράσεις που δεν έβγαζαν νόημα, και τις είχαν εντάξει σε ποιήματα. 
Ωστόσο, το στιχούργημα είναι μέρος επιστολής που επευθύνεται στον πασίγνωστο δημοσιογράφο, συγγραφέα και εκδότη Πέτρο Χάρη. Εκεί διαβάζουμε τα εξής: 

"Αγαπητέ μου Χάρη,

θα ξαίρεις, βέβαια, ότι είμαι ο κατ’ εξοχήν άνθρωπος των αποκαλυπτικών εμπνεύσεων και καινοτομιών. Αν δεν το ξαίρεις, μάθε το, λοιπόν, σήμερα! Μελετώντας, άρρωστος, αυτές τις μέρες, τη φιλοσοφία του Συρρεαλισμού, που, λογικά, καταργεί τη λογική, σκέφτηκα τούτο: Αφού, καλά ή κακά, φτάσαμε στο σημείο, λυτρωμένοι από το ζυγό του ειρμού, στις σημερινές ποιητικές συνθέσεις μας, να ζητήσουμε την έμπνευση στην ίδια της πηγή, που ήταν πάντα, έμμεσα, το υποσυνείδητο, γιατί τάχα να μην κάνουμε ακόμα ένα βήμα, – το τελευταίο ίσως δυνατό προς την κατεύθυνση αυτή, και να λυτρωθούμε κι’ από τη συμβατικότητα της γλώσσας, κάθε γλώσσας; Γιατί να μην άρωμε και το τελευταίο εμόδιο προς την κατάκτηση της άμεσής του επαφής, που μας προβάλλουν οι καθιερωμένοι γλωσσικοί τύποι με τα έτοιμα καλούπια τους; Γιατί να μην αφήσωμε το υποσυνείδητο εντελώς ελεύθερο να δημιουργήση και τους γλωσσικούς εκφραστικούς του τρόπους, ανάλογα, κάθε φορά, με τις μυστηριώδεις απαιτήσεις του; Φαντάζομαι, τότε, τη λαμπρή προοπτική που διανοίγεται στο μέλλον της Ποιήσεως από μια τέτοια ριζική της χειραφέτηση! Σου παραθέτω, για δείγμα, ένα σονέττο, που μου υπαγόρευσε το υποσυνείδητό μου, ώστε να χρησιμεύση σαν αφετηρία στην ανυπολόγιστη αυτή μελλοντική κίνηση… Διάβασε, και καμάρωσε"

Λετρισμός πριν τον λετρισμό

Ήταν δύο χρόνια πριν ο Isidore Isou ξεκινήσει το γράψιμο σχετικά με τις αρχές και τις κατευθύνσεις του λετρισμού, και εφτά ολόκληρα πριν εγκατασταθεί στο Παρίσι και συστήσει το λετριστικό κίνημα. Άλλωστε, και ο ίδιος ο σουρεαλισμός ή υπερρεαλισμός (που αναφέρεται ως συρρεαλισμός σε πολλά παλιότερα φιλολογικά κείμενα) ήταν πολύ πρόσφατη ιδέα στα ελληνικά γράμματα (μόλις το 1935 ο Α. Εμπειρίκος δίνει στην Λέσχη Καλλιτεχνών την πρώτη ομιλία "περί συρρεαλισμού"). Ο Λαπαθιώτης κάνει την ενδιαφέρουσα σκέψη: αφού φτάνουμε με τον υπερρεαλισμό στην κατάργηση της αυστηρής νοηματικής δομής στην πρόταση, γιατί να μην κάνουμε το ίδιο στις λέξεις, δημιουργώντας κείμενα φτιαγμένα έτσι ώστε να οδηγούν από την έλλειψη σημασίας προς την πανσημία (ύπαρξη άπειρων νοημάτων) και την πολυσημία (την διαφορετική νοηματοδότηση σε κάθε αναγνώστη). Μία πρόταση, που μεταξύ σοβαρού και αστείου κάνει ο Λαπαθιώτης το 1938, έμελλε να γίνει η κατεύθυνση και η τεχνική ενός εκ των σημαντικότερων πρωτοποριακών κινημάτων του 20ου αιώνα...
Νεότερη ανάρτηση Παλαιότερη Ανάρτηση Αρχική σελίδα

0 σχόλια: