ΕΚΤΩΡ ΚΑΚΝΑΒΑΤΟΣ: ΒΡΑΧΕΑ ΚΑΙ ΜΑΚΡΑ. ΠΟΙΗΣΗ, ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΣ.

Σχολιάστε...

Το Σεπτέμβρη του 1920 γεννιέται στον Πειραιά με το όνομα Γιώργος Κοντογιώργης ένας από τους σημαντικότερους ποιητές της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς, που πορεύτηκε και αναγνωρίστηκε  στα ελληνικά γράμματα με το ψευδώνυμο Έκτωρ Κακναβάτος.

Πολυγραφότατος και δημιουργικός για δεκαετίες, ο Κακναβάτος έλκει την λογοτεχνική του καταγωγή από τους πρώτους εκπροσώπους του υπερρεαλισμού (κυρίως τον Ανδρέα Εμπειρίκο), ορίζοντας σε μεγάλο βαθμό το πεδίο του "μετά-υπερρεαλισμού", του είδους, δηλαδή, εκείνου που έχει μεγάλες ομοιότητες με τον τρόπο γραφής του "ιστορικού υπερρεαλισμού", αλλά έπεται χρονικά και ξεπερνάει εκφραστικά τις αυστηρότερες αρχές των ποιητικών του προγόνων. 

Τα "Βραχέα και Μακρά" είναι ένα κείμενο πολύ δύσκολο να κατηγοριοποιηθεί: η φύση του είναι αποσπασματική και μεικτή, σκέψεις μικρότερες και εκτενέστερες εναλάσσονται χωρίς τίτλους, παρά εντάσσονται σε δύο μόνο κεντρικές ενότητες. Η πρώτη ονομάζεται "Για την ποίηση" και η δεύτερη "Γλώσσα και λόγος". Εντός τους ξετυλίγεται, σαν σε δομημένο παραλήρημα, όλη η γλωσσική κοσμοθεωρία του Κακναβάτου και το καθιστά ένα από τα σημαντικότερα έργα του. 

Αλλού δεσπόζει ο σπινθήρας της ποιητικής του έκφρασης που τον καθιέρωσε στην νεοελληνική λογοτεχνία, αλλού ο χαρακτήρας είναι πιο δοκιμιακός και κυριαρχεί η ανάλυση.

Υπάρχει κάτι που κεντρίζει τον επίδοξο αναγνώστη του Κακναβάτου πριν ασχοληθεί με το ίδιο το έργο του: σε αντίθεση με την συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων ποιητών, το ακαδημαϊκό του υπόβαθρο δεν ήταν οι ανθρωπιστικές επιστήμες, αλλά τα μαθηματικά. Στα "Βραχέα και Μακρά", οι δύο -φαινομενικά- αντίθετες δραστηριότητες συναντώνται κειμενικά: 
Το ερώτημα: Πώς συμβιβάζονται δύο "μεγέθη" (Ποίηση-Μαθηματικά) που η αγκύλωσή μας σε μια ιδεοληψία τα θέλει μη συμβατά, κατάγεται από μια παραδοσιακή, θα 'λεγα, εκτίμηση που επιμένει να στέκεται μακριά από την ουσία αυτών των "μεγεθών". Τίποτα δεν είναι που ν'απαιτεί ώστε το ένα ν' αναιρεί, να ακυρώνει το άλλο. Θα 'λεγα, και ίσως να ακούγεται παράξενο, πως ίσα ίσα συμβαίνει το αντίθετο, φτάνει να παραπέμψω (κι όχι για πρώτη φορά ) σ' εκείνο του Χάιζεμπεργκ ότι: δύο μεθόδους προσέγγισης του Κόσμου διαθέτουμε, τα Μαθηματικά και την Ποίηση. Άρα η συνάντησή τους επισημαίνεται σ'ένα υψηλό επίπεδο, όπου η κοσμοαντίληψή μας εκφράζεται "εν φαντασία και λόγω". 
Οι σκέψεις για την ποίηση κυριαρχούν, και φτάνουν σε τέτοιο βάθος που μπορούμε να μιλήσουμε για μία "φιλοσοφία της ποίησης"
Ο ποιητής είναι το υποκείμενο ενός παραληρήματος που εκπορεύεται από την αναντιστοιχία πραγματικότητας και γλώσσας.
Η ποίηση κληρούχος της έκπληξης.
Η Ποίηση δεν ήταν ποτέ ούτε είναι και σήμερα στους μοχλούς που παράγουν και κινούν τα φαινόμενα επιφανείας, αλλά στους μοχλούς των επεξεργασιών βάθους
Ο ποιητής γράφει κάτω από το κράτος υποκειμενικής διάθεσης, δηλαδή της φόρτισης που κατάγεται από την ενέργεια ενός συνόλου επιθυμιών, αισθημάτων και ενορμήσεων. Διάθεσης που ελευθερώνει την ενέργεια αυτή, επενδύοντάς την όμως σε λεξιακά μορφώματα. Αυτή είναι μία άνετη φαινομενολογική αφήγηση, που δεν επαρκεί να ανακόψει τα ερωτήματα: Ποια είναι η αιτία που η ενέργεια αυτή είναι μετατρέψιμη επιλεκτικώς σε γλωσσότυπα; Πώς και με ποια διαδικασία κατορθώνεται αυτή η μετατροπή (αφορά τη φυσιολογία της.) Και ακόμα: Τι είναι που καθιστά τη γλωσσική ύλη ευαίσθητη σε πυκνώσεις με ποιητικό δυναμικό; 
 Οι σχέσεις πρέπει να είναι συγκρουσιακές για να είναι παραγωγικές
Όσο για τη δεύτερη ενότητα του κειμένου, οι συλλογισμοί ξετυλίγονται γύρω από το ευρύτερο πεδίο της γλώσσας. Ένα σημαντικό στοιχείο που εξετάζεται είναι η σιωπή και η λειτουργία της στο λόγο και την επικοινωνία:
Ο λόγος περιέχει τη σιωπή; Ενσωματώνεται η σιωπή στο λόγο; Είναι λόγος η σιωπή; Μπορεί να είναι άφθογγος ο λόγος; (μεταφυσική του λόγου).
Η σιωπή υπηρετεί την κβάντωση του λόγου σε σημαίνοντα που είτε αντιστοιχούν σε σημαινόμενα (πράγματα, έννοιες) είτε αποτελούν λογότυπα (φωνότυπα).

 Αλλού πάλι, δημιουργούνται σκέψεις και αφορισμοί σχετικά με την έννοια και τη λειτουργία της ουτοπίας:
Πολλές ουτοπίες αποτελούν κίνητρα για την οικοδόμηση πραγματικοτήτων.
Είναι οι ιδέες και όχι η πράξη που εμπνέουν πορείες προς κάθε ουτοπία.
Και έπειτα για την αλήθεια:
Η αλήθεια δεν είναι μια άπιαστη μεταφυσική "οντότητα", απόμακρη, ασύλληπτη, ουτοπική. Είναι μία οντότητα που εξελίσσεται καθώς τη δομούμε με τους τρόπους μας και την κατευθύνουμε καθ'οδόν προς τη σύλληψη του ιστού που θέλουμε να συνέχει την πολλαπλότητα των μορφών και την πολυπλοκότητα των συμπεριφορών τους. 
Το σημαντικό αυτό σύνθεμα είναι αποκορύφωμα της σκέψης του Έ. Κακναβάτου με υλικά  την ποίηση, τη φιλοσοφία, τη σημειολογία και τις θετικές επιστήμες, κατεργασμένο με μία διάθεση δημιουργικής ρήξης. Αξίζει να διαβαστεί και να ξαναδιαβαστεί.

_________________________________________________________________________________

ΔΙΑΒΑΣΤΕ: ΕΚΤΩΡ ΚΑΚΝΑΒΑΤΟΣ, ΒΡΑΧΕΑ ΚΑΙ ΜΑΚΡΑ, Για την ποίηση/ Γλώσσα και λόγος, Εκδόσεις Άγρα, 2005

Νεότερη ανάρτηση Παλαιότερη Ανάρτηση Αρχική σελίδα

0 σχόλια: